Văn hoá truyền thống

LUẬT SƯ PHAN VĂN TRƯỜNG - MỘT ĐỜI ĐEM TRI THỨC PHỤNG SỰ NON SÔNG

Thứ sáu , 09/10/2026 | 11:21 GMT+7

Cuối tháng 9/2026, chúng tôi trở về Đông Ngạc, Hà Nội, dự lễ tưởng niệm 150 năm ngày sinh Nhà báo, Tiến sĩ, Luật sư Phan Văn Trường. ớc.Từ phần mộ trong nghĩa trang gia đình đến Tổ đường họ Phan, những nén hương thành kính gợi lên câu chuyện về một người trí thức đã đem học vấn phụng sự đồng bào. Nhắc tới ông hôm nay cũng là dịp suy ngẫm về cách học, cách làm nghề và trách nhiệm với đất nước.

Lễ kỷ niệm do Hội đồng Trưởng lão họ Phan Hà Nội phối hợp với Trung tâm UNESCO Khoa học Pháp lý và Quyền tác giả Việt Nam tổ chức. Trong cuộc gặp gỡ giữa hậu duệ, những người làm nghề luật và người yêu lịch sử, hành trình của người con Đông Ngạc được nhắc lại với niềm trân trọng. Một trăm năm mươi năm từ ngày ông chào đời, điều khiến chúng tôi xúc động vẫn là sự bền bỉ đem sở học gắn với những đòi hỏi của thời cuộc.
Phan Văn Trường sinh ngày 25/9/1876 trong một gia đình khoa bảng (1876–1933). Cuối năm 1908, ông sang Pháp, vừa phụ giảng tiếng Việt, vừa theo học Luật và Văn khoa. Năm 1912, ông gia nhập Đoàn Luật sư Paris, hành nghề tại Tòa Thượng thẩm. Đến năm 1922, ông bảo vệ luận án tiến sĩ với công trình khảo cứu về Bộ luật Gia Long. Từ nền Hán học quê nhà đến kiến thức pháp lý phương Tây, ông kiên trì mở rộng học vấn giữa những biến động của chiến tranh và cuộc sống xa xứ.
Phan Văn Trường thường được tôn vinh là người luật sư đầu tiên của Việt Nam. Cách gọi ấy thể hiện sự ghi nhận dành cho một người mở đường, đồng thời gửi gắm niềm tự hào của các thế hệ làm nghề. Nhắc đến ông, vì thế, còn là nhắc đến một phẩm cách: học đến nơi đến chốn, tận tâm với công việc và dùng hiểu biết của mình để bảo vệ lẽ phải.

Chân dung Luật sư Phan Văn Trường

Tại Pháp, ông cùng Phan Châu Trinh gây dựng Hội Đồng bào thân ái, kết nối những người Việt xa xứ. Căn nhà số 6 Villa des Gobelins ở Paris, nơi ông sống, trở thành địa chỉ gặp gỡ của những người Việt Nam yêu nước. Năm 1919, ông góp sức cùng Nguyễn Ái Quốc và các nhà yêu nước đề ra bản Yêu sách của nhân dân An Nam gửi tới Hội nghị Versailles. Những đòi hỏi về bình đẳng trước pháp luật, cải cách tư pháp và các quyền tự do đã đưa nguyện vọng của người dân thuộc địa đến với dư luận quốc tế.
Đọc lại những yêu sách ấy, tôi nghĩ đến khả năng chuyển nỗi đau của đồng bào thành những yêu cầu pháp lý cụ thể. Lòng yêu nước ở Phan Văn Trường được thể hiện qua sự am hiểu pháp luật, qua cách lập luận để người khác phải lắng nghe. Ông cùng những người đồng chí hướng đã tìm cách nói lên quyền của dân tộc mình bằng ngôn ngữ mà thế giới có thể tiếp nhận.
Cuối năm 1923, ông trở về nước, tiếp tục hoạt động bằng nghề luật và báo chí. Tại Sài Gòn, tên tuổi ông gắn với Nguyễn An Ninh, với La Cloche Fêlée (Chuông rè) và L’Annam (Nước Nam). Những trang báo phê phán chính sách thuộc địa, truyền bá tư tưởng tiến bộ, khơi dậy ý thức tự chủ đã khiến ông bị truy tố, chịu án tù. Con đường ông lựa chọn đòi hỏi cả trí tuệ lẫn lòng can đảm; có những điều phải bảo vệ bằng chính sự tự do của mình.

Đoàn Luật sư TP Hà Nội dự Lễ kỷ niệm 150 năm Ngày sinh Nhà báo, Tiến sĩ, Luật sư Phan Văn Trường

Từ hành trình ấy, sự tận tụy với nghề hiện lên như một lựa chọn có chiều sâu. Người luật sư phải hiểu rằng phía sau mỗi vụ việc là quyền lợi, danh dự và cuộc sống của con người. Tâm huyết giúp người làm nghề bền lòng trước khó khăn; sự nghiêm cẩn giúp lòng tốt tìm được cách bảo vệ có căn cứ. Di sản của Phan Văn Trường gợi cho chúng ta suy nghĩ về mối gắn bó ấy.
Tinh thần làm nghề khoa học có thể nhìn thấy từ chính công việc nghiên cứu của ông. Khảo cứu Bộ luật Gia Long, ông còn nghiên cứu pháp luật hình sự trong cổ luật Trung Quốc và đối chiếu với pháp luật Việt Nam. Đó là việc tìm hiểu nguồn gốc, đặt quy định vào bối cảnh, so sánh để nhận ra bản chất vấn đề. Những công trình ấy cho thấy ông coi trọng chiều sâu học thuật ngay trong hành trình dấn thân vào đời sống.
Với người làm luật hôm nay, tấm gương ấy gợi một yêu cầu thiết thực: muốn bảo vệ quyền lợi chính đáng thì phải nghiên cứu kỹ hồ sơ, kiểm chứng chứng cứ, cập nhật kiến thức và chịu trách nhiệm về lập luận của mình. Sự tận tâm cần được thể hiện bằng chất lượng công việc. Làm nghề khoa học cũng là một cách tôn trọng thân chủ, tôn trọng sự thật và giữ gìn danh dự nghề nghiệp.
Với người cầm bút như tôi, sự gặp gỡ giữa luật học và báo chí ở Phan Văn Trường càng đáng suy ngẫm. Một bài viết có sức nặng cần hiểu biết và chứng cứ; sự bênh vực cần được nâng đỡ bằng thông tin chính xác. Từ những trang báo ông từng viết đến tác phẩm Pháp luật lược luận, có thể nhận ra tâm nguyện đem tri thức đến với xã hội, giúp con người hiểu quyền của mình và ý nghĩa của pháp luật trong đời sống.
Rời Tổ đường họ Phan, tôi mang theo một lời nhắc từ cuộc đời người đi trước. Tưởng nhớ Luật sư Phan Văn Trường có ý nghĩa sâu xa khi giúp mỗi người tự soi vào cách làm nghề: đã học đủ kỹ, làm đủ tận tâm, đã giữ sự trung thực trong từng việc mình đảm nhận hay chưa? Người làm luật bảo vệ quyền lợi chính đáng bằng kiến thức và lương tâm; người làm báo tôn trọng sự thật trong từng câu chữ — đó cũng là cách tiếp nối di sản của ông giữa đời sống hôm nay.

TRẦN MIÊU & MAI ANH

Bình luận

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

                      
                         TRI ÂN NGƯỜI CÓ CÔNG, TIẾP NỐI MẠCH NGUỒN NAM BỘ KHÁNG CHIẾN
                          Đây là Chương trình do Câu lạc bộ Trái tim Người lính Phương Nam phối hợp với Ban Liên lạc Truyền thống Cựu chiến binh Trung đoàn...

                         Nữ doanh nhân Mai Kim Dung: Giữ chữ Tâm giữa thương trường, lan tỏa giá trị đẹp từ nơi mình sống
                      Có những câu chuyện về sự tử tế bắt đầu từ những điều rất đời thường. Một khoản tiền hơn nửa tỷ đồng được chuyển nhầm, một quyết định hoàn trả...

                         HÀO KHÍ ĐÔNG A VỌNG GIỮA MÙA THU HOÀNH NHA
                          Trong tiết thu dịu mát, tại Khu di tích lịch sử – văn hóa quốc gia Đền – Chùa Hoành Nha Chính, Hội thảo “Triều đại nhà Trần...

                         Lễ hội Trung thu phố cổ năm 2026: Lung linh mùa trăng giữa lòng di sản
                      Tối 11/9, không gian cổ kính trước cửa chợ Đồng Xuân bỗng bừng sáng và rộn rã hơn thường lệ khi UBND phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) chính...

                         ĐÈN ÔNG SAO - KÝ ỨC ÁNH SÁNG MỖI DỊP TRUNG THU VỀ
                          Khi cơn gió heo may chớm thổi mang theo không khí se lạnh của mùa thu, đâu đó trên những góc phố lại vang lên giai điệu quen thuộc:...