Sự kiện - bình luận

CÔNG QUỐC HÀ – KHI NGƯỜI CHA DỪNG BÚT, NGƯỜI CON TIẾP TỤC KỂ CHUYỆN BẰNG NGHỆ THUẬT

Thứ hai , 05/10/2026 | 01:20 GMT+7

Không chỉ là người vẽ Hà Nội, Công Quốc Hà dành cả đời đi tìm một ngôn ngữ riêng giữa truyền thống và hiện đại. Sau khi ông qua đời, con gái lớn của ông - Công nữ Hoàng Anh đang tiếp tục công việc ấy theo một cách khác: đưa tác phẩm trở lại với công chúng, đọc lại di sản của cha và giữ cho một đời hội họa không khép lại cùng người nghệ sĩ.

Không chỉ là họa sĩ của phố
Có những họa sĩ vẽ Hà Nội. Có những họa sĩ khiến Hà Nội hiện ra. Công Quốc Hà thuộc về vế thứ hai.
Phố trong tranh ông chưa bao giờ chỉ là phố. Những mái ngói, ô cửa, hàng cây, thiếu nữ, hoa hay những góc phố cũ đều được nhìn qua một lớp ký ức. Nếu chỉ gọi Công Quốc Hà là “họa sĩ của phố Hà Nội” thì đúng, nhưng vẫn chưa đủ. Điều ông thực sự vẽ là thời gian.

Hoạ sĩ Công Quốc Hà

Sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, Họa sĩ Công Quốc Hà mang đô thị này vào hội họa không như một người chép phong cảnh, mà như một người đã sống đủ lâu trong nó để nhận ra những biến đổi rất nhỏ của đời sống. Đó là lý do phố trong tranh ông có tính cách, có sự thanh lịch, trầm mặc, đôi khi mong manh, nhưng không yếu đuối. Đằng sau những hình ảnh tưởng như quen thuộc là một cách tổ chức hình, màu và không gian mang dấu ấn cá nhân.

Khi sơn mài trở thành một ngôn ngữ

Công Quốc Hà hiểu sơn mài từ căn cốt của nghề: vóc, vàng, son, bạc, vỏ trứng, những lớp màu chồng phủ và sự kiên nhẫn của một chất liệu vốn không cho phép người nghệ sĩ hấp tấp. Nhưng ông không dùng sơn mài để hoài cổ, đây chính là điểm làm nên vị trí riêng của Công Quốc Hà trong dòng chảy sơn mài Việt Nam hiện đại.
Ông không dùng chất liệu truyền thống để quay về quá khứ, mà dùng nó để nói về ký ức và hiện tại.
Những lớp sơn trong tranh vì thế không chỉ tạo độ óng, chúng tạo độ sâu của thời gian. Một con phố, một người phụ nữ hay một cành hoa nhiều khi không được mô tả đến tận cùng. Người họa sĩ chủ động để lại những khoảng thở cho người xem.
Ở chặng sau của sự nghiệp, Công Quốc Hà tiếp tục bước ra khỏi chính những giới hạn của mình. Hình thể được nới lỏng, màu sắc tự do hơn, nhiều tác phẩm có xu hướng trừu tượng và trực cảm. Đó là dấu hiệu của một nghệ sĩ không muốn sống mãi trong thành công của chính mình.
Khi đã không còn cần chứng minh mình vẽ được gì, người họa sĩ bắt đầu vẽ điều mình thực sự cần.
Những đề tài quen thuộc như phố, phụ nữ, hoa vẫn trở lại, nhưng trong một ngôn ngữ khác. Hà Nội khi ấy không còn chỉ là đối tượng để vẽ. Nó đã trở thành một phần của trí nhớ, được người họa sĩ đối thoại bằng màu sắc và cảm giác.
Một con người nhớ cha bằng công việc

Công Quốc Hà qua đời tháng 12/2024. Người nghệ sĩ dừng bút, để lại tác phẩm và một khoảng trống. Nhưng khoảng trống ấy không trở thành dấu chấm hết. Con gái lớn của ông, Công nữ Hoàng Anh, đã tiếp tục đưa những tác phẩm của cha đến với công chúng qua nhiều cuộc trưng bày, trong đó có những tác phẩm được đưa từ Thụy Điển trở về Hà Nội. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc những bức tranh được xuất hiện trở lại. Đằng sau đó là một quá trình lựa chọn, sưu tập, vận chuyển, sắp đặt và đọc lại tác phẩm – công việc đòi hỏi không chỉ tình cảm của một người con mà cả sự tỉnh táo của một người làm nghệ thuật.

Một tác phẩm của Hoạ sĩ Công Quốc Hà

Một người con có thể nhớ cha bằng ký ức. Hoàng Anh chọn nhớ cha bằng công việc.
Đó là một cách yêu rất lặng. Không cần kể nhiều về sự hy sinh. Không cần biến mỗi cuộc trưng bày thành một lời tưởng niệm. Bởi chính việc giữ tranh, đưa tranh về, đặt chúng trong những đối thoại mới và để công chúng tiếp tục nhìn thấy chúng đã là một cách trả lời. Tình yêu, trong trường hợp này, có khi không nằm trong những lời xúc động. Nó có danh mục tác phẩm, có những chuyến đi, những cuộc tìm kiếm và cả sự kiên nhẫn của người đứng sau một di sản.
Khi nói về cha, Hoàng Anh không bắt đầu từ danh hiệu hay những con số. Chị nói về cách sống, sự điềm tĩnh, về tình yêu cái đẹp, một người cha đã sống với nghệ thuật bằng một thái độ nghiêm cẩn.
“Ba tôi có một năng lực kỳ diệu: ông bắt lấy cái mong manh của đời sống rồi cô đọng lại bằng một thứ thẩm mỹ kiên định.”
Có lẽ đó cũng là một cách đọc Công Quốc Hà. Ông không săn tìm những điều lớn lao. Ông nhìn vào những gì rất nhỏ của đời sống và làm cho chúng có khả năng ở lại. Một mái nhà. Một con phố. Một dáng người. Một khoảng màu. Qua bàn tay người họa sĩ, chúng không còn là vật thể. Chúng trở thành ký ức. Vì thế, “Ba vẫn ở đây” không chỉ là một câu nói của người con dành cho cha. Nó có thể được kiểm chứng bằng chính tác phẩm.
Người họa sĩ không còn đứng trước giá vẽ, nhưng cách ông nhìn thế giới vẫn đang nhìn chúng ta từ những bức tranh.
“Không có gì là không thể” cũng vì thế không chỉ là tên một không gian hay một cuộc trưng bày. Nó gợi lại một phẩm chất quan trọng trong sáng tác của Công Quốc Hà: không ngừng tự vượt qua mình. Từ sơn mài truyền thống đến những thử nghiệm về màu sắc và hình thể; từ Hà Nội đến những không gian nghệ thuật ngoài biên giới; từ những hình ảnh giàu tính nhận diện đến những tìm tòi ngày càng tự do, ông không để thành công của ngày hôm qua trở thành giới hạn của ngày hôm nay.
Với Hoàng Anh, câu nói ấy hôm nay lại mang một nghĩa khác. Mất mát là điều không thể đảo ngược. Nhưng nghệ thuật không nhất thiết phải kết thúc cùng người nghệ sĩ. Một người con không thể đưa cha trở lại. Nhưng có thể đưa tác phẩm của cha trở lại với người xem. Có thể biến nỗi nhớ thành công việc. Biến khoảng trống thành đối thoại. Và biến một cuộc chia tay thành một cách tiếp tục sống cùng nghệ thuật.
Điều đáng nói nhất trong câu chuyện về Công Quốc Hà hôm nay có lẽ không phải là có thêm một cuộc triển lãm. Mà là cách những cuộc trưng bày đang trở thành một quá trình đọc lại di sản. Bởi di sản nghệ thuật không nằm ở việc tác phẩm được treo ngay ngắn trên tường. Nó chỉ thực sự sống khi được nhìn, được đặt câu hỏi và được đọc lại bởi những thế hệ khác.

Triển lãm của Hoạ Sĩ Công Quốc Hà

Với Công Quốc Hà, điều đó càng cần thiết. Có Công Quốc Hà của những con phố Hà Nội. Có Công Quốc Hà của sơn mài. Có Công Quốc Hà của thiếu nữ, hoa và ký ức. Và có một Công Quốc Hà ở những năm cuối đời, khi hình và màu bắt đầu được giải phóng khỏi chính những dấu hiệu từng làm nên tên tuổi ông. Nhìn toàn bộ quá trình ấy mới thấy một đời nghệ thuật không phải một đường thẳng. Nó giống những lớp sơn. Lớp sau không xóa sạch lớp trước. Chính những gì còn lại, chìm xuống rồi hiện lên trong một độ sâu khác, mới tạo nên giá trị của bề mặt. Cũng như một đời người. Công Quốc Hà đã dừng bút. Nhưng câu chuyện về ông chưa kết thúc. Bởi phía sau những lớp màu ấy, một người con vẫn đang lặng lẽ mở lại cánh cửa để cha bước vào một cuộc đối thoại mới với công chúng. Không ồn ào. Không kể công. Chỉ bằng một công việc tưởng như rất giản dị nhưng đòi hỏi rất nhiều tình yêu và sự tỉnh táo: giữ cho điều đẹp đẽ nhất mà người cha để lại không bị mất đi.

Bảo Ngọc

Bình luận

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

                      
                         Tân sinh viên Khoa Tuyên Truyền cùng “Chạm Phiến Khơi Phong” tạo dấu ấn riêng
                      Trong khuôn khổ Spotlight 2026: Khởi Phong, sự kiện Đồng hành 2 với chủ đề “Chạm Phiến Khơi Phong” diễn ra với sự tham gia của các lớp K46 Khoa Tuyên truyền....

                         Doanh nhân Nguyễn Thị Huệ tham dự Mrs Gold Heritage International 2026
                      
                         BÊN NGƯỜI GIỮ LỬA KÝ ỨC 
                          Có những cuộc gặp, khi ra về, ta mang theo nhiều hơn những điều đã nghe. Đó là cảm giác vừa được đứng gần một phần lịch sử, được nhìn...

                         ĐẢNG ỦY PHƯỜNG CẦU GIẤY GIAO BAN VỚI CẤP ỦY CÁC TỔ CHỨC ĐẢNG DOANH NGHIỆP
                      Ngày 21 tháng 9 năm 2026, Ban Thường vụ Đảng ủy phường tổ chức Hội nghị giao ban với cấp ủy các tổ chức đảng doanh nghiệp trực thuộc Đảng bộ phường.

                         DÒNG HỌ PHẠM ĐỨC: 27 NĂM CHĂM DƯỠNG MẠCH NGUỒN KHUYẾN HỌC
                          Chiều 30/8/2026, tại Từ đường Đại gia tộc dòng họ Phạm Đức – Di tích lịch sử, văn hóa cấp thành phố, phường Phù Liễn, TP Hải Phòng,...