Văn hoá phát triển

Thầy giáo mỹ thuật “thổi hồn” vào nhịp trống tế Yên Thành

Thứ năm , 25/12/2025 | 21:27 GMT+7

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng trống tế Yên Thành vẫn vang vọng như sợi dây linh thiêng kết nối hiện tại với nguồn cội. Với nghệ nhân Lê Khắc Dinh, trống tế không chỉ là âm thanh của lễ hội, mà là "hồn cốt quê hương" được ông nâng niu, gìn giữ và truyền lửa cho thế hệ mai sau.

Tiếng trống từ thuở nằm nôi
Về xã Quan Thành (Yên Thành, Nghệ An), niềm vui như nhân đôi khi “Nghệ thuật trình diễn trống tế của Yên Thành” chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 6/2025. Trong dòng chảy di sản ấy, cái tên Lê Khắc Dinh hiện lên như một biểu tượng của sự tận hiến.

Nghệ nhân trình diễn trống tế Yên Thành Lê Khắc Dinh

May mắn sinh ra trong một gia đình Trưởng tộc họ Lê Khắc tại làng cổ Kẻ Gám - vùng đất “địa linh nhân kiệt”, có cha là nghệ nhân đánh trống tế, ông Lê Khắc Dinh là một trong những người được tiếp xúc với loại hình nghệ thuật này từ khi mới lọt lòng. Với Ông, trống tế không chỉ là âm thanh của nghi lễ, mà là một phần ký ức, ăn sâu vào đời sống tinh thần từ thuở ấu thơ.
Vừa là giáo viên Mĩ thuật, vừa là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Trống tế xã Quan Thành. Cùng với sự đam mê nghệ thuật trống tế ông còn đam mê văn chương và làm thơ, nghệ nhân Lê Khắc Dinh còn là Hội viên Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Nghệ An. Ông Dinh mang trong mình phong thái của một nghệ sĩ đa tài.

Nghệ nhân Lê Khắc Dinh (áo đỏ, đứng giữa) cùng đội trống tế thi diễn tại lễ hội.

Nghệ nhân Lê Khắc Dinh biết đánh trống từ khi mới lên 3, lúc nói còn chưa sõi. Nhận thấy niềm đam mê và năng khiếu, các bậc cao niên trong dòng họ và trong làng bắt đầu truyền dạy cho ông những bài trống tế cổ. Với quan niệm “kích cổ động thần”, trống tế được coi là linh thiêng, không phải ai cũng được tự do đánh, nhưng ông sớm nhận được sự ưu ái và tin tưởng của các bậc cao niên. Nghệ nhân như thể “sinh ra là để đánh trống”.
Cuộc đời ông gắn liền với những dấu mốc quan trọng của trống tế quê hương. Năm 5 tuổi, cậu bé Dinh đã nằm trong đội nghi lễ dòng họ. Đến năm 2015, khi làng Kẻ Gám khôi phục lễ hội, ông chính thức trở thành “linh hồn” của đội trống làng.
Theo nghệ nhân Lê Khắc Dinh, trống tế Yên Thành không đơn giản là những nhịp gõ vô thức, mà một bài trống tế truyền thống chuẩn mực phải hội tụ đủ 3 hồi, dựa trên cấu trúc của thơ Đường luật (thất ngôn bát cú).
Mỗi bài trống là một trận đồ nghệ thuật với sự phối hợp nhịp nhàng của cả đội trống. Một đội trống gồm có 6 người trở lên. Một người đánh trống cái (tượng trưng cho vị tướng cầm quân), hai người đánh trống con (tượng trưng đoàn quân), cùng với chiêng và nao bạt (tượng trưng cho âm thanh binh khí).
Cái hay của trống tế nằm ở kỹ thuật “vào mặt, ra tang” uyển chuyển. Người nghệ nhân phải sử dụng linh hoạt các kỹ thuật luyến láy, rung trống, múa dùi để tạo ra sắc thái hùng tráng của chiến trận hay không khí hân hoan của lễ hội mùa xuân.

Dưới sự dẫn dắt của ông Dinh, đội trống xã Xuân Thành (cũ) liên tục giành giải Nhất tại các lễ, các hội lớn.

“Đánh trống thì nhiều người biết, nhưng đánh hay thì rất ít”, ông Dinh nói. Theo ông, không có một bài trống nào được coi là khuôn mẫu tuyệt đối. Giá trị của trống tế nằm ở chỗ, người đánh có thể thổi được hồn mình vào tiếng trống, chạm đến cảm xúc và sự rung động của người nghe. Hay về âm thanh, đẹp về điệu bộ.
Giữ tiếng trống, giữ hồn quê
Năm 2024, được chính quyền địa phương quan tâm và chính thức ra quyết định thành lập “Câu lạc bộ trống tế xã Xuân Thành” (tiền thân của Câu lạc bộ Trống tế xã Quan Thành). Ông Dinh được bầu làm Chủ nhiệm Câu lạc bộ. Từ một nhóm đam mê tự phát, đến nay Câu lạc bộ đã có 35 thành viên, đủ mọi lứa tuổi. Trong đó có khoảng 12 người sinh hoạt đều đặn và đảm nhiệm trình diễn trong nhiều lễ hội lớn nhỏ của tỉnh.
Chia sẻ về trách nhiệm bảo tồn nghệ thuật trình diễn trống tế, nghệ nhân Lê Khắc Dinh cho rằng: “Với ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy nghệ thuật trình diễn trống tế, tôi hiểu rằng nỗ lực của bản thân thôi là chưa đủ, mà cần lan tỏa rộng rãi hơn trong cộng đồng. Quan trọng nhất là sự truyền dạy, kế thừa từ thế hệ đi trước cho thế hệ đi sau, từ người già đến con trẻ, để nghệ thuật truyền thống của quê hương được tiếp nối và phát triển bền vững”.

Một buổi tập trống

Ý thức được điều đó, ông Dinh quyết định mở lớp học dạy đánh trống tế miễn phí cho các em nhỏ. Ông mong muốn qua những buổi học, không chỉ các em biết đánh trống mà còn cho các em hiểu được ý nghĩa và giá trị về văn hóa “trống” trong tín ngưỡng thờ cúng mà ông cha ta đã để lại. Từ đó giáo dục thế hệ trẻ đam mê, biết giữ gìn, bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp đó.

Lớp học tuy đơn sơ nhưng các em vẫn say mê nghe thầy Dinh giảng

Với ông, danh hiệu “Di sản văn hoá phi vật thể” có thể rất quan trọng, nhưng danh hiệu quý giá nhất chính là sự công nhận trong lòng người dân. Tiếng trống tế truyền thống không chỉ vang lên trong các buổi tế tự, mà còn len lỏi vào các trường học qua các chương trình trải nghiệm, giúp lớp măng non hiểu và yêu thêm văn hóa cội nguồn.
Ông Dinh tâm sự, khó khăn lớn nhất không phải kỹ thuật, mà là không gian tập luyện cho các em. Bởi đặc thù của trống là âm thanh vang vọng, có thể gây ảnh hưởng đến xóm giềng.
Hành trình đưa “Nghệ thuật trình diễn trống tế Yên Thành” trở thành di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của tỉnh Nghệ An và được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Theo quyết định số 2190/QĐ-BVHTTDL ngày 27/6/2025 của Bộ VHTTDL) có dấu ấn đậm nét của nghệ nhân Lê Khắc Dinh. Ông là một trong những người trực tiếp tham gia hỗ trợ ngành Văn hóa Nghệ An hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

“Không chỉ bản thân tôi mà còn có những người con của vùng lúa Yên Thành đều rất vui và tự hào. Bởi, trống tế đã được Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch cũng như tất cả mọi người công nhận là một di sản gắn liền với văn hoá tâm linh thờ cúng mà ông cha ta để lại”. Nghệ nhân Lê Khắc Dinh chia sẻ cảm xúc khi văn hoá quê mình được công nhận.
Chia tay nghệ nhân Lê Khắc Dinh khi ráng chiều đã nhuộm vàng vùng quê lúa Yên Thành, âm vang của tiếng trống tế dường như vẫn còn quẩn quanh đâu đây. Đó không chỉ là âm thanh của nhạc cụ, mà là tiếng vọng của lịch sử, là lời nhắc nhở thế hệ mai sau về một "hồn quê" bất tử được giữ lửa bởi những con người tận tâm như thế.

Ai về quê lúa Yên Thành
Dập dình trống tế lưu danh muôn đời
Âm vang dục giã muôn người
Xa quê cũng muốn về nơi sinh thành.

Mỹ Dung

Bình luận

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM

                      
                         An Cốt Thông – “trợ thủ đắc lực mới” chăm sóc xương khớp từ thảo dược thiên nhiên của Hana Y Group
                          Mới đây, Hana Y Group chính thức ra mắt sản phẩm con lăn xương khớp An Cốt Thông, được nghiên cứu và phát triển trên nền tảng Nam dược...

                         HỌ PHẠM HẢI PHÒNG: CỦNG CỐ ĐẠI ĐOÀN KẾT DÒNG HỌ – CHỦ ĐỘNG KIẾN TẠO GIÁ TRỊ TRONG GIAI ĐOẠN MỚI
                      
                         ĐÀO ANH TUẤN – THỔI HỒN LỬA VÀO GỐM KIM LAN
                          Làng gốm Kim Lan, mảnh đất bên bờ sông Hồng đã đi qua hơn một nghìn năm lịch sử, nơi đất và lửa kết tinh thành nghề, thành nghiệp,...

                         Hai đội The Guest và Enchantix tranh tài quyết liệt trên đường đua vào Top 3 HyperCreative 2025
                      Trong Đêm Chung kết HyperCreative 2025, tại sân khấu Học viện Báo chí và Tuyên truyền, hai đội thi The Guest và Enchantix đã có phần trình bày...

                         VỀ VỚI HỌ ĐỖ TRỰC CÁT SÁNG TRONG NGHĨA TÌNH TỪ NGUỒN CỘI
                          Một ngày thu trong trẻo, nắng vàng trải nhẹ trên những cánh đồng lúa muộn bên bờ sông Ninh Cơ, Nam Định  nay là tỉnh Ninh Bình....