Nghiên cứu trao đổi
Sau bục giảng – Những góc khuất của giáo dục và tiếng nói cần được lắng nghe
Thứ ba ,
17/03/2026 |
13:10 GMT+7
Trong nhiều năm theo dõi lĩnh vực giáo dục, đi qua nhiều địa phương, gặp gỡ không ít giáo viên, điều khiến tôi trăn trở không phải là những báo cáo thành tích được công bố hằng năm. Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là những câu chuyện phía sau bục giảng – những góc khuất mà ai trong ngành cũng biết, nhưng không phải ai cũng có thể nói ra.
Giáo dục luôn được xem là quốc sách hàng đầu. Người thầy vẫn được xã hội trân trọng như người gieo chữ, người dẫn dắt thế hệ tương lai. Nhưng phía sau sự tôn vinh ấy, nhiều giáo viên đang phải đối diện với những áp lực âm thầm. Áp lực không chỉ đến từ khối lượng công việc, mà còn đến từ những bất cập trong cơ chế quản lý nhà trường.
Một vấn đề được nhiều giáo viên nhắc đến là quyền lực của Ban Giám hiệu trong việc phân công chuyên môn. Về nguyên tắc, việc phân công giáo viên phải dựa trên chuyên môn được đào tạo và năng lực giảng dạy. Tuy nhiên, ở không ít trường học, việc phân công này lại diễn ra theo cảm tính hoặc theo những yếu tố ngoài chuyên môn.
Có những giáo viên được đào tạo bài bản một môn học nhưng lại không được giảng dạy đúng chuyên ngành. Ngược lại, có những người được giao dạy những lớp quan trọng dù chuyên môn chưa thật sự phù hợp. Thực tế này không chỉ khiến giáo viên cảm thấy hụt hẫng, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập của học sinh.
Một giáo viên từng chia sẻ: “Chúng tôi được đào tạo nhiều năm để dạy một môn học, nhưng khi về trường lại có thể bị phân công dạy môn khác hoặc dạy không đúng thế mạnh của mình. Muốn góp ý thì lại sợ bị hiểu lầm.” Câu chuyện ấy không phải cá biệt. Nó phản ánh một thực trạng mà nhiều giáo viên đang phải chấp nhận trong im lặng.
Cùng với đó là câu chuyện lớp chọn, lớp mũi nhọn – nơi đáng lẽ phải quy tụ những giáo viên có năng lực chuyên môn tốt nhất. Nhưng ở một số nơi, việc phân công dạy các lớp này lại tồn tại những yếu tố không hoàn toàn minh bạch. Có những giáo viên muốn được dạy lớp chọn phải chịu nhiều áp lực hoặc phải “khéo léo” trong quan hệ với nhà trường. Điều này dễ tạo ra tâm lý so sánh và làm mất đi sự công bằng trong môi trường sư phạm.
Đáng lo ngại hơn, khi việc phân công chuyên môn không dựa trên năng lực thực sự, người chịu thiệt thòi cuối cùng chính là học sinh. Một lớp học chỉ có thể phát triển khi giáo viên được dạy đúng sở trường của mình. Khi điều đó không được đảm bảo, chất lượng dạy và học khó có thể đạt như mong muốn.
Một góc khuất khác vẫn tồn tại trong nhiều năm là áp lực thành tích. Nhà trường đặt ra các chỉ tiêu về tỉ lệ học sinh khá giỏi, tỉ lệ lên lớp hay kết quả thi đua. Khi những con số ấy trở thành mục tiêu bắt buộc phải đạt, giáo viên nhiều khi rơi vào tình thế khó xử. Học sinh chưa thật sự nắm vững kiến thức nhưng kết quả vẫn phải “đảm bảo”.
Trong bối cảnh ấy, giáo viên trở thành người gánh chịu áp lực từ nhiều phía. Phía quản lý yêu cầu hoàn thành chỉ tiêu, phụ huynh kỳ vọng con em mình phải đạt kết quả cao, còn xã hội thì đòi hỏi giáo dục phải đổi mới mạnh mẽ. Nhưng ít ai đặt câu hỏi: người thầy đang đứng ở đâu trong vòng xoáy áp lực ấy?
Một thực tế khác đang khiến nhiều thầy cô lo lắng là sự thay đổi trong thái độ học tập của một bộ phận học sinh. Có những em tỏ ra thờ ơ với việc học, thiếu ý thức trong lớp học, thậm chí có thái độ thiếu tôn trọng giáo viên. Khi kỷ cương lớp học bị thử thách, người thầy không chỉ dạy kiến thức mà còn phải làm công việc của một người quản lý, một nhà tâm lý.
Trong khi đó, thu nhập và điều kiện làm việc của giáo viên ở nhiều nơi vẫn còn nhiều khó khăn. Áp lực nghề nghiệp lớn nhưng sự bảo vệ dành cho họ đôi khi lại chưa tương xứng. Điều khiến nhiều giáo viên mệt mỏi nhất không phải là việc đứng lớp, mà là cảm giác phải làm việc trong một môi trường mà tiếng nói của mình chưa được lắng nghe đúng mức.
Những góc khuất ấy không phải là câu chuyện của riêng một trường hay một địa phương. Nó đã được phản ánh trong nhiều bài báo, nhiều diễn đàn giáo dục và nhiều cuộc thảo luận chuyên môn. Điều đó cho thấy đã đến lúc cần nhìn thẳng vào thực tế để có những thay đổi thực chất.
Trước hết, việc phân công chuyên môn trong nhà trường phải được thực hiện một cách minh bạch và dựa trên nguyên tắc rõ ràng: đào tạo môn nào thì giảng dạy môn đó, năng lực nào thì đảm nhận nhiệm vụ tương xứng. Khi giáo viên được dạy đúng chuyên môn, họ mới có thể phát huy hết khả năng của mình.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế giám sát rõ ràng đối với hoạt động quản lý của Ban Giám hiệu, để đảm bảo mọi quyết định liên quan đến chuyên môn đều công bằng và minh bạch. Khi quyền lực được kiểm soát bằng những nguyên tắc rõ ràng, môi trường sư phạm sẽ trở nên lành mạnh hơn.
Giáo dục muốn đổi mới không chỉ bằng chương trình hay sách giáo khoa. Đổi mới phải bắt đầu từ môi trường làm việc của người thầy. Khi giáo viên được tôn trọng, được phân công đúng chuyên môn và được bảo vệ trước những áp lực không đáng có, họ mới có thể toàn tâm toàn ý cho học sinh.
Bởi suy cho cùng, một nền giáo dục chỉ có thể phát triển bền vững khi người thầy không còn phải im lặng trước những bất cập, và khi mỗi quyết định trong nhà trường đều hướng đến lợi ích thực sự của học sinh.
Một vấn đề được nhiều giáo viên nhắc đến là quyền lực của Ban Giám hiệu trong việc phân công chuyên môn. Về nguyên tắc, việc phân công giáo viên phải dựa trên chuyên môn được đào tạo và năng lực giảng dạy. Tuy nhiên, ở không ít trường học, việc phân công này lại diễn ra theo cảm tính hoặc theo những yếu tố ngoài chuyên môn.
Có những giáo viên được đào tạo bài bản một môn học nhưng lại không được giảng dạy đúng chuyên ngành. Ngược lại, có những người được giao dạy những lớp quan trọng dù chuyên môn chưa thật sự phù hợp. Thực tế này không chỉ khiến giáo viên cảm thấy hụt hẫng, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập của học sinh.
Một giáo viên từng chia sẻ: “Chúng tôi được đào tạo nhiều năm để dạy một môn học, nhưng khi về trường lại có thể bị phân công dạy môn khác hoặc dạy không đúng thế mạnh của mình. Muốn góp ý thì lại sợ bị hiểu lầm.” Câu chuyện ấy không phải cá biệt. Nó phản ánh một thực trạng mà nhiều giáo viên đang phải chấp nhận trong im lặng.
Cùng với đó là câu chuyện lớp chọn, lớp mũi nhọn – nơi đáng lẽ phải quy tụ những giáo viên có năng lực chuyên môn tốt nhất. Nhưng ở một số nơi, việc phân công dạy các lớp này lại tồn tại những yếu tố không hoàn toàn minh bạch. Có những giáo viên muốn được dạy lớp chọn phải chịu nhiều áp lực hoặc phải “khéo léo” trong quan hệ với nhà trường. Điều này dễ tạo ra tâm lý so sánh và làm mất đi sự công bằng trong môi trường sư phạm.
Đáng lo ngại hơn, khi việc phân công chuyên môn không dựa trên năng lực thực sự, người chịu thiệt thòi cuối cùng chính là học sinh. Một lớp học chỉ có thể phát triển khi giáo viên được dạy đúng sở trường của mình. Khi điều đó không được đảm bảo, chất lượng dạy và học khó có thể đạt như mong muốn.
Một góc khuất khác vẫn tồn tại trong nhiều năm là áp lực thành tích. Nhà trường đặt ra các chỉ tiêu về tỉ lệ học sinh khá giỏi, tỉ lệ lên lớp hay kết quả thi đua. Khi những con số ấy trở thành mục tiêu bắt buộc phải đạt, giáo viên nhiều khi rơi vào tình thế khó xử. Học sinh chưa thật sự nắm vững kiến thức nhưng kết quả vẫn phải “đảm bảo”.
Trong bối cảnh ấy, giáo viên trở thành người gánh chịu áp lực từ nhiều phía. Phía quản lý yêu cầu hoàn thành chỉ tiêu, phụ huynh kỳ vọng con em mình phải đạt kết quả cao, còn xã hội thì đòi hỏi giáo dục phải đổi mới mạnh mẽ. Nhưng ít ai đặt câu hỏi: người thầy đang đứng ở đâu trong vòng xoáy áp lực ấy?
Một thực tế khác đang khiến nhiều thầy cô lo lắng là sự thay đổi trong thái độ học tập của một bộ phận học sinh. Có những em tỏ ra thờ ơ với việc học, thiếu ý thức trong lớp học, thậm chí có thái độ thiếu tôn trọng giáo viên. Khi kỷ cương lớp học bị thử thách, người thầy không chỉ dạy kiến thức mà còn phải làm công việc của một người quản lý, một nhà tâm lý.
Trong khi đó, thu nhập và điều kiện làm việc của giáo viên ở nhiều nơi vẫn còn nhiều khó khăn. Áp lực nghề nghiệp lớn nhưng sự bảo vệ dành cho họ đôi khi lại chưa tương xứng. Điều khiến nhiều giáo viên mệt mỏi nhất không phải là việc đứng lớp, mà là cảm giác phải làm việc trong một môi trường mà tiếng nói của mình chưa được lắng nghe đúng mức.
Những góc khuất ấy không phải là câu chuyện của riêng một trường hay một địa phương. Nó đã được phản ánh trong nhiều bài báo, nhiều diễn đàn giáo dục và nhiều cuộc thảo luận chuyên môn. Điều đó cho thấy đã đến lúc cần nhìn thẳng vào thực tế để có những thay đổi thực chất.
Trước hết, việc phân công chuyên môn trong nhà trường phải được thực hiện một cách minh bạch và dựa trên nguyên tắc rõ ràng: đào tạo môn nào thì giảng dạy môn đó, năng lực nào thì đảm nhận nhiệm vụ tương xứng. Khi giáo viên được dạy đúng chuyên môn, họ mới có thể phát huy hết khả năng của mình.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế giám sát rõ ràng đối với hoạt động quản lý của Ban Giám hiệu, để đảm bảo mọi quyết định liên quan đến chuyên môn đều công bằng và minh bạch. Khi quyền lực được kiểm soát bằng những nguyên tắc rõ ràng, môi trường sư phạm sẽ trở nên lành mạnh hơn.
Giáo dục muốn đổi mới không chỉ bằng chương trình hay sách giáo khoa. Đổi mới phải bắt đầu từ môi trường làm việc của người thầy. Khi giáo viên được tôn trọng, được phân công đúng chuyên môn và được bảo vệ trước những áp lực không đáng có, họ mới có thể toàn tâm toàn ý cho học sinh.
Bởi suy cho cùng, một nền giáo dục chỉ có thể phát triển bền vững khi người thầy không còn phải im lặng trước những bất cập, và khi mỗi quyết định trong nhà trường đều hướng đến lợi ích thực sự của học sinh.
Bảo Ngọc
Bình luận
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Đường Vũ Quỳnh – Dang dở đến bao giờ?
Dự án đường Vũ Quỳnh kéo dài kết nối với đường Mễ Trì và đường từ Mễ Trì đi Đỗ Đức Dục đang được xây dựng được xem...
Đông trùng hạ thảo GRACE ALLY– Giải pháp hỗ trợ chăm sóc sức khỏe từ thiên nhiên
Trong xu hướng chăm sóc sức khỏe hiện nay, các sản phẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên ngày càng được người tiêu dùng quan tâm....
Chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng: ĐẠI HỘI ĐỂ LẠI TRONG TÔI NIỀM TIN VỮNG CHẮC...
Cảm nhận của Lương y HÀ THỊ BÍCH HIẾU – Giảng viên Trường Cao đảng Y Dược cộng đồng:
...Trong những ngày này, khi Đại hội Đại biểu...
MÃI MÃI TRỌN NIỀM TIN VỚI ĐẢNG
Tối nay 19/1/2026, xem chương trình thời sự trên VTV1 Đại hội hội đại biểu lần thứ XIV Đảng Cộng sản Việt Nam (phiên trù bị) diễn ra, thật vui mừng...
DÒNG HỌ NGÔ TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM
Dòng họ Ngô giữ một vị trí đặc biệt trong lịch sử Việt Nam với vai trò mở đầu kỷ nguyên độc lập tự chủ sau hơn một thiên niên kỷ...
TIN TỨC - SỰ KIỆN
.png)
.jpg)
.jpg)
.png)
Đọc tạp chí in
Theo dòng sự kiện
